BURSA – Yargıtay 10. Ceza Dairesi, kolluk kuvvetlerinin gerçekleştirdiği önleme aramalarına ilişkin önemli bir karara imza attı. Yüksek Mahkeme, sınırları açıkça belirlenmeden verilen ve polis sorumluluk bölgesinin tamamını kapsayan arama kararlarının hukuka uygun olmadığına hükmetti. Kararda, bu tür aramalarda elde edilen delillerin ceza yargılamasında kullanılamayacağı vurgulandı.
Uyuşturucu davasında karar değişti
Yargıtay'ın değerlendirmesine konu olan olay, polis sorumluluk bölgesinde gerçekleştirilen bir uygulamada iki kişinin uyuşturucu madde ticareti yaptıkları iddiasıyla gözaltına alınmasıyla başladı.
Şüpheliler hakkında açılan davada Ağır Ceza Mahkemesi mahkûmiyet kararı verdi. Sanık avukatlarının temyiz başvurusu üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 10. Ceza Dairesi, önleme aramasının hukuki koşullarına dikkat çekerek mahkûmiyet hükmünü bozdu.
Bozma kararının ardından dosyayı yeniden değerlendiren Ağır Ceza Mahkemesi, sanıkların beraatine karar verdi.
Cumhuriyet savcısının beraat kararını temyiz etmesi üzerine dosya yeniden Yargıtay'a taşındı.
Polis sorumluluk bölgesinin tamamı aranamaz
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, yaptığı incelemede Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği'nin 20/2-a maddesine dikkat çekti.
Kararda, önleme araması izninde aramanın yapılacağı yerin, zamanın, sebebin, konunun ve kapsamın açık şekilde belirtilmesinin zorunlu olduğu ifade edildi.
Yüksek Mahkeme, yalnızca "polis sorumluluk bölgesi" ifadesine dayanılarak sınırları belirsiz ve geniş kapsamlı arama kararı verilemeyeceğini belirtti.
Bu şekilde düzenlenen bir karara dayanılarak polis sorumluluk bölgesinin tamamında önleme araması yapılmasının da hukuka aykırı olduğu vurgulandı.
Hukuka aykırı deliller hükme esas alınamaz
Yargıtay, hukuka aykırı önleme araması sonucunda elde edilen delillerin sanıkların mahkûmiyetine dayanak oluşturamayacağına dikkat çekti.
Ağır Ceza Mahkemesinin sanıkların üzerlerine atılı suçu işlediklerinin sabit olmaması nedeniyle verdiği beraat kararında hukuki bir isabetsizlik bulunmadığına hükmedildi.
Cumhuriyet savcısının temyiz itirazları reddedilerek beraat kararı oy birliğiyle onandı.
Arama kararının amacı da önemli
Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 2023 yılında verdiği başka bir karar da önleme aramalarının sınırları açısından önem taşıyor.
Söz konusu kararda, önleme araması izninin belirli suçların önlenmesi amacıyla verilmesi halinde, bu kapsamda elde edilen delillerin başka suçlara ilişkin yargılamalarda kullanılamayacağı belirtildi.
Bu çerçevede, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamındaki suçların önlenmesi amacıyla verilen arama kararına dayanılarak ele geçirilen uyuşturucu maddelerin, uyuşturucu madde ticareti suçlaması bakımından hukuka uygun delil niteliği taşımadığına hükmedildi.
Karar, önleme aramalarında yalnızca aramanın yapıldığı yerin değil, izin belgesinde belirtilen amacın ve kapsamın da belirleyici olduğunu ortaya koydu.
Önleme araması iznini kim veriyor?
2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu'nun 9. maddesine göre önleme araması, kural olarak sulh ceza hâkiminin kararıyla gerçekleştiriliyor.
Gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda ise mülki amir tarafından verilen yazılı emirle arama yapılabiliyor. Bu yetki illerde valiye, ilçelerde kaymakama ait bulunuyor.
Kolluk amirleri veya cumhuriyet savcıları, kendi yetkileriyle önleme araması kararı veremiyor. Bununla birlikte, usulüne uygun verilmiş bir arama kararının uygulanmasına yönelik kolluk amiri talimatları mümkün bulunuyor.
Konut ve özel işyerlerinde uygulanamıyor
Önleme aramasıyla ilgili bir diğer önemli sınırlama da aramanın yapılabileceği yerleri kapsıyor.
Mevzuata göre konutlarda, yerleşim yerlerinde, kamuya açık olmayan işyerlerinde ve bunların eklentilerinde önleme araması yapılamıyor.
Önleme araması, kanunda belirtilen şartlarla kamuya açık alanlarda, toplu taşıma araçlarında, belirli toplantı ve etkinlik alanlarında, kişilerin üstlerinde, araçlarında ve eşyalarında uygulanabiliyor.
Karar, temel haklar açısından önem taşıyor
Yargıtay'ın kararı, kolluk kuvvetlerinin suçun önlenmesine yönelik yetkileri ile vatandaşların temel hak ve özgürlükleri arasındaki hukuki sınırları yeniden gündeme taşıdı.
Kararla birlikte, önleme araması izinlerinin genel ve belirsiz ifadelerle düzenlenemeyeceği, somut gerekçelere dayanması ve kapsamının açıkça tanımlanması gerektiği vurgulandı.
Yüksek Mahkemenin yaklaşımı, hukuka aykırı arama işlemleriyle elde edilen delillerin ceza yargılamasında kullanılmasının önüne geçilmesi bakımından önem taşıyor.