BURSA – Türkiye, zeytin üretiminde tarihi bir rekora hazırlanırken üreticiler artan maliyetler ve düşük alım fiyatları nedeniyle zor bir hasat dönemiyle karşı karşıya. Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Mustafa Tan, beklenen rekor üretimin ekonomik kayba dönüşmemesi için acil destek ve piyasa düzenlemeleri yapılması gerektiğini vurguladı.
Zeytinde 4 milyon tonluk tarihi rekor
2026-2027 sezonuna ilişkin rekolte tahminlerini değerlendiren Dr. Mustafa Tan, Türkiye genelinde zeytin üretiminin 4 milyon 30 bin tona ulaşmasının beklendiğini açıkladı.
Bu miktarın 1 milyon 163 bin tonunun sofralık zeytin olarak değerlendirileceğini, kalan yağlık zeytinden ise 588 bin ton zeytinyağı üretiminin öngörüldüğünü belirten Tan, söz konusu rakamlara ulaşılması halinde Türkiye'nin zeytinyağında İspanya'nın ardından dünya ikinciliğine, sofralık zeytinde ise dünya birinciliğine yükseleceğini ifade etti.
Ancak üretim tahminleriyle piyasadaki ekonomik koşulların birbirinden oldukça farklı bir tablo ortaya koyduğunu belirten Tan, rekor beklentisinin üreticiler açısından sevince dönüşemediğini söyledi.
Üretici maliyetinin altında satış yapıyor
Zeytin ve zeytinyağı sektöründeki en büyük sorunun üretim maliyetleri ile alım fiyatları arasındaki fark olduğunu dile getiren Tan, mevcut fiyatların birçok üreticinin giderlerini karşılamadığını kaydetti.
Tan'ın açıkladığı verilere göre, bir kilogram zeytinin ortalama üretim maliyeti 50-70 lira arasında değişirken piyasadaki alım fiyatları 20-35 lira seviyelerinde bulunuyor.
Zeytinyağında ise kilogram başına üretim maliyeti 240-280 liraya ulaşmasına rağmen alım fiyatları 170-200 lira aralığında seyrediyor.
Bu tablo, üreticinin ürününü sattığında dahi zarar etme riskiyle karşı karşıya kaldığını gösteriyor.
Rekor üretim, 'yok yılına' dönüşebilir
Düşük fiyatların yalnızca üreticinin gelirini değil, hasadın kendisini de tehdit ettiğini belirten UZZK Başkanı Tan, özellikle yere dökülen zeytinlerin ve engebeli bölgelerde bulunan ağaçlardaki ürünlerin toplanmama tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu vurguladı.
Tan, yaklaşık yüzde 30-40 oranındaki dip zeytinlerin, toplama maliyetleri nedeniyle yerde bırakılabileceğine dikkat çekti.
Zeytinyağı veriminde de beklenen seviyelere ulaşılamadığını belirten Tan, normal şartlarda yaklaşık 5 kilogram zeytinden 1 kilogram yağ elde edilirken bu sezon söz konusu oranın 6 ila 10 kilogram zeytine kadar yükseldiğini ifade etti.
Hasat maliyetleri ve düşük yağ randımanının birleşmesi halinde üretimde ciddi kayıplar yaşanabileceğini belirten Tan, öngörülen rekoltenin yüzde 30 ila 50 oranında daha düşük gerçekleşebileceği uyarısında bulundu.
Böyle bir durumda, tarihi üretim rekorunun beklendiği sezonun üretici açısından adeta bir "yok yılına" dönüşebileceği ifade edildi.
Zeytinyağına kilogram başına 1 avro destek önerisi
Sektörde yaşanan sorunların çözümü için kapsamlı bir destek programı öneren Dr. Mustafa Tan, üreticinin maliyetlerini karşılayacak fark ödemelerinin hayata geçirilmesi gerektiğini söyledi.
Tan, Avrupa Birliği uygulamalarına uyum çerçevesinde zeytinyağında kilogram başına yaklaşık 1 avro, sofralık zeytinde ise 20 avro senti tutarında destek verilmesini önerdi.
İhracatın güçlendirilmesi için de yeni teşvik mekanizmalarına ihtiyaç olduğunu belirten Tan, dökme, fason işlenen ve ambalajlı zeytinyağı ihracatında ton başına sırasıyla 100, 300 ve 750 dolara kadar ihracat iadesi uygulanmasını gündeme getirdi.
Avrupa Birliği kotasına dikkat çekti
Türkiye'nin zeytinyağı ihracatında uluslararası pazarlara erişim bakımından dezavantajlı durumda olduğunu belirten Tan, Avrupa Birliği'ne yönelik gümrük ve vergiden muaf ihracat kontenjanlarına dikkat çekti.
Türkiye'nin AB'ye vergisiz zeytinyağı ihracat kontenjanının yalnızca 100 ton seviyesinde bulunduğunu ifade eden Tan, Tunus için uygulanan kontenjanın ise 56 bin 400 ton olduğunu kaydetti.
Tan, Türkiye'nin ihracat kapasitesinin artırılması amacıyla Avrupa Birliği ile yürütülecek görüşmelerde bu kontenjanın en az Tunus seviyesine çıkarılması gerektiğini savundu.
Kooperatifler aracılığıyla stoklama desteği
Zeytinyağı fiyatlarının üretim maliyetlerinin altına gerilemesi durumunda devlet destekli stoklama mekanizmalarının devreye alınmasını öneren Tan, İspanya'da uygulanan modellere işaret etti.
Kooperatifler aracılığıyla belirli miktarda ürünün stoklanmasının piyasadaki arz baskısını azaltabileceğini ve üretici fiyatlarının dengelenmesine katkı sağlayabileceğini belirtti.
Tan ayrıca, Türkiye'nin güçlü ticari ilişkilere sahip olduğu Türk cumhuriyetleri ve diğer ülkelerle devlet destekli zeytinyağı ticaretinin geliştirilmesini, gerektiğinde takas yöntemlerinin kullanılmasını önerdi.
İç tüketim artırılmalı
Türkiye'deki zeytin ve zeytinyağı üretiminin sürdürülebilirliği açısından iç pazarın güçlendirilmesi gerektiğini ifade eden Tan, tüketimi artırmaya yönelik bilgilendirme kampanyalarının önemine değindi.
Zeytinyağı ve sofralık zeytinin beslenmedeki önemini anlatan kamu spotlarının hazırlanmasını öneren Tan, tüketim alışkanlıklarının geliştirilmesinin üreticinin korunmasına da katkı sağlayacağını söyledi.
UZZK Başkanı Dr. Mustafa Tan, doğru destek ve pazarlama politikalarıyla mevcut krizin Türkiye için önemli bir ekonomik fırsata dönüştürülebileceğini vurguladı. Rekor üretimin değerlendirilmesi halinde hem üreticinin korunabileceğini hem de zeytin ve zeytinyağı ihracatından milyarlarca dolarlık döviz girdisi sağlanabileceğini belirtti.
