Türkiye'nin önemli zeytin üretim merkezlerinden Edremit Körfezi'nde hasat çalışmaları sürerken, zeytinin yalnızca meyvesi ve yağı değil, üretim sonrasında ortaya çıkan posası da ekonomik değere dönüştürülüyor. Bölgede yaklaşık 13 milyon zeytin ağacından elde edilen ürünler, sıfır atık yaklaşımıyla farklı sektörlerde kullanılıyor.
Sonbaharda başlayan ve üretim miktarına bağlı olarak ocak ayının sonuna kadar devam eden zeytin hasadı, bölge ekonomisine önemli katkı sağlıyor. Fabrikalarda zeytinlerin sıkılmasıyla elde edilen zeytinyağının ardından geriye kalan ve pirina olarak adlandırılan posa, özel tesislerde yeniden işleniyor.
Zeytinin Atığı Yağa ve Yakıta Dönüşüyor
Zeytinyağı fabrikalarından pirina işleme tesislerine gönderilen posa, çeşitli kurutma ve ayrıştırma aşamalarından geçiriliyor. İlk olarak yüksek sıcaklıkta çalışan döner silindirlerde nemi azaltılan pirina, ardından hekzan adlı çözücü kullanılarak yağından ayrıştırılıyor.
Bu işlem sonucunda elde edilen ham pirina yağlarının uygun olanları rafinasyon işleminden geçirilerek yemeklik ve kızartmalık yağ olarak değerlendiriliyor. Asit oranı yüksek yağlar ise sabun sanayisinde kullanılıyor.
Yağı ayrıştırılan posa da atılmıyor. Preslenerek yakıt haline getirilen kalan malzeme, biyokütle enerji santrallerinde ve çeşitli ısıtma sistemlerinde değerlendiriliyor.
Böylece zeytinyağı üretiminden geriye kalan yan ürünler, gıda sanayisinden kozmetik sektörüne ve enerji üretimine kadar birçok alanda ekonomiye katkı sağlıyor.
100 Kilogram Pirinadan 2 Kilogram Yağ
Edremit Körfezi'nde faaliyet gösteren pirina işleme tesisinin müdürü Keskin Aral, üretim süreçlerine ilişkin dikkat çekici bilgiler paylaştı.
Pirinanın fabrikaya ulaştığında yüksek oranda nem içerdiğini belirten Aral, işleme sürecini şöyle anlattı:
"Dekantörlerden geçtiğinde pirinamızın içinden belli miktarda yağ ve su alınıyor ve nem oranı yüzde 50-55 seviyesine getiriliyor. Kurutma ocaklarımızdan geçen pirinamız, nem oranı yüzde 7-8'e düşürüldükten sonra ekstraksiyon sistemimizde 7-8 saat boyunca hekzanla işlem görüyor."
Aral, yüzde 70-80 nem oranına sahip 100 kilogram pirinadan yaklaşık 2 kilogram ham pirina yağı ve 7-8 kilogram biyokütle elde ettiklerini belirtti.
Üretilen yağların özelliklerine göre farklı alanlarda değerlendirildiğini ifade eden Aral, uygun nitelikteki ürünlerin rafine edilerek gıda sektörüne kazandırıldığını, yüksek asitli yağların ise sabun üretimine yönlendirildiğini söyledi.
Pirina Yağı Amerika ve Kanada'ya Gidiyor
Zeytin posasından elde edilen yağlar yalnızca Türkiye'de kullanılmıyor. İşleme tesislerinde üretilen pirina yağları, iç pazarın yanı sıra uluslararası pazarlara da gönderiliyor.
Tesis Müdürü Keskin Aral, ürünlerin Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada başta olmak üzere birçok ülkeye ihraç edildiğini belirtti.
Bu üretim modeli, zeytincilik sektöründe yalnızca ana ürünün değil, üretim sürecinde ortaya çıkan yan ürünlerin de ticari değer taşıdığını ortaya koyuyor.
Uzmanlardan Sıfır Atık Vurgusu
Balıkesir Üniversitesi Edremit Meslek Yüksekokulu Zeytincilik ve Zeytin İşleme Teknolojisi Bölümü Öğretim Görevlisi Dr. Mücahit Kıvrak, zeytinin farklı bölümlerinin değerlendirilmesinin çevresel ve ekonomik önemine dikkat çekti.
Zeytinin çevreci bir ürün olduğunu ifade eden Kıvrak, meyvesinden yaprağına, yağından posasına kadar her bölümünün farklı alanlarda kullanılabildiğini belirtti.
Kıvrak, pirinanın işlenmesinin özellikle gübre ve yakıt sanayisine katkı sağladığını vurgulayarak, zeytinyağı üretiminde ortaya çıkan karasuyun da uygun teknolojilerle değerlendirilebildiğini söyledi.
Rafine Pirina Yağı Yemeklerde Kullanılabiliyor
Zeytinyağı üretiminin ardından elde edilen pirina yağının kullanım alanlarına ilişkin bilgi veren Dr. Mücahit Kıvrak, gerekli işlemlerden geçirilen ürünlerin gıda sektöründe değerlendirilebildiğini belirtti.
Kıvrak, doğru yöntemlerle elde edilen pirina yağının uygun rafinasyon işlemlerinden geçirilmesinin ardından yemeklerde ve yüksek sıcaklık gerektiren kızartmalarda kullanılabileceğini ifade etti.
Ancak ham pirina yağının doğrudan tüketime uygun olmadığı, yemeklik olarak kullanılacak ürünlerin gerekli rafinasyon ve gıda güvenliği koşullarını karşılaması gerektiği önem taşıyor.
Zeytincilikte Ekonomik Değer Artıyor
Edremit Körfezi'nde zeytin hasadıyla başlayan üretim zinciri, zeytinyağı fabrikalarından pirina işleme tesislerine uzanıyor. Bu süreçte daha önce atık olarak görülebilen yan ürünler, farklı sanayi kolları için ham madde haline geliyor.
Pirinanın yağ, sabun ve biyokütle yakıtı üretiminde değerlendirilmesi, zeytin üreticilerinin ve işleme sanayisinin faaliyetlerine ek ekonomik değer kazandırıyor.
Uzmanların açıklamaları, zeytincilikte atıkların doğru yöntemlerle işlenmesinin kaynak verimliliği ve sürdürülebilir üretim açısından önem taşıdığını ortaya koyuyor.
